حرکت طبیعی پا هنگام راه رفتن حاصل هماهنگی دقیق بین عضلات ساق، عصب‌ها و مفصل مچ پا است.
وقتی این هماهنگی از بین برود، فرد دیگر نمی‌تواند پنجه‌ی پا را در حین راه رفتن بالا بیاورد. در نتیجه پنجه‌ پا به زمین برخورد می‌کند و گام‌ها غیرطبیعی و لغزان می‌شوند.

این اختلال که در علم پزشکی به آن افتادگی پا یا فوت دراپ (Foot Drop) گفته می‌شود،
نه یک بیماری مستقل بلکه علامتی از ضعف عصبی یا عضلانی در اندام تحتانی است.

در این مقاله از ارتومکس (Ortomax.ir)، به زبان ساده توضیح می‌دهیم:

• • افتادگی پا دقیقاً چیست؟

  • چه عواملی باعث ایجاد آن می‌شوند؟

  • و چه روش‌هایی برای درمان و کنترل این عارضه وجود دارد؟

۱. فوت دراپ چیست؟

فوت دراپ (Foot Drop) یا افتادگی پا وضعیتی است که در آن فرد قادر نیست پنجه‌ی پای خود را هنگام راه رفتن به سمت بالا بلند کند.
در نتیجه، پنجه یا جلوی پا روی زمین کشیده می‌شود و فرد برای جلوگیری از برخورد آن به زمین، ناچار است پا را بیش از حد از مفصل ران بالا بیاورد.
این نوع راه رفتن به‌صورت “استپیج گیت (Steppage gait)” شناخته می‌شود.

📍 از نظر عملکردی، فوت دراپ معمولاً به‌دلیل ضعف یا فلج عضله‌ی تیبیالیس قدامی (Tibialis Anterior) و عضلات دورسی‌فلکسور دیگر در جلوی ساق پا رخ می‌دهد.

۲. علائم و نشانه‌های افتادگی پا

فوت دراپ ممکن است در یک یا هر دو پا اتفاق بیفتد و شدت آن از خفیف تا شدید متفاوت است.
علائم اصلی آن عبارتند از:

• کشیده شدن پنجه پا روی زمین هنگام راه رفتن

• بالا آوردن غیرطبیعی زانو برای جلوگیری از برخورد پا به زمین

• زمین خوردن‌های مکرر

• احساس ضعف یا بی‌حسی در ناحیه ساق یا کف پا

• کاهش کنترل بر روی مچ و انگشتان پا

• در موارد پیشرفته، آتروفی یا لاغر شدن عضلات ساق پا

📌 فوت دراپ معمولاً به‌صورت ناگهانی بروز می‌کند و نیاز به بررسی فوری پزشکی دارد.

۳. عملکرد طبیعی پا هنگام راه رفتن

برای درک بهتر افتادگی پا، ابتدا باید بدانیم حرکت طبیعی پا چگونه اتفاق می‌افتد.

در هر گام، چهار گروه عضله و سه عصب اصلی با هم هماهنگ کار می‌کنند:

• عضلات تیبیالیس قدامی و اکستانسور انگشتان، مسئول بالا آوردن پنجه پا (Dorsiflexion)

• عصب پرونئال (Peroneal Nerve)، فرمان‌دهنده‌ی اصلی به این عضلات

• عصب سیاتیک، مسیر بالادستی انتقال پیام از نخاع

• عضلات ساق و کف پا، مسئول کنترل موقعیت پا هنگام تماس با زمین

هرگونه آسیب در این زنجیره‌ی عصبی یا عضلانی، باعث از دست رفتن کنترل روی مچ پا و بروز افتادگی می‌شود.

۴. ۳ دلیل اصلی ایجاد فوت دراپ

دلایل ایجاد افتادگی پا متنوع است، اما در میان آن‌ها سه گروه علت اصلی بیشترین نقش را دارند:

🔹 ۱. آسیب‌های عصبی (Neurological Causes)

مهم‌ترین علت فوت دراپ، آسیب به عصب پرونئال (Peroneal Nerve) یا عصب سیاتیک (Sciatic Nerve) است.
این عصب‌ها مسئول انتقال فرمان‌های حرکتی از مغز به عضلات جلوی ساق پا هستند.

شایع‌ترین علل آسیب عصبی عبارتند از:

• فشار مستقیم بر عصب پرونئال (مثلاً نشستن طولانی با پاهای ضربدری یا گچ‌گیری بلند پا)

• جراحی‌های ارتوپدی یا تعویض مفصل لگن که به عصب سیاتیک آسیب زده‌اند

• فتق دیسک کمری (L4-L5) که باعث فشردگی ریشه عصبی می‌شود

• سکته مغزی (Stroke) که مسیر فرمان مغزی را مختل می‌کند

• مولتیپل اسکلروزیس (MS) یا فلج محیطی عصبی (Peripheral Neuropathy)

📌 وقتی عصب پرونئال دچار آسیب شود، عضلات جلوی ساق دیگر فرمان “بالا بردن پا” را دریافت نمی‌کنند.

🔹 ۲. بیماری‌های عضلانی و نوروموسکولار (Muscular Disorders)

دومین گروه از علل فوت دراپ، بیماری‌هایی هستند که خود عضلات یا ارتباط عصب و عضله را درگیر می‌کنند.

نمونه‌ها:

• دیستروفی عضلانی (Muscular Dystrophy): ضعف پیشرونده عضلات ساق

• پلی‌میوزیت (Polymyositis): التهاب عضلات ناشی از بیماری خودایمنی

• ALS (بیماری لو گهریگ): از بین رفتن تدریجی نورون‌های حرکتی

• نوروپاتی دیابتی: آسیب عصبی ناشی از قند خون بالا که ارتباط بین مغز و عضلات را تضعیف می‌کند

در این شرایط، عضلات به‌مرور قدرت خود را از دست می‌دهند و دیگر نمی‌توانند پا را در جهت بالا حرکت دهند.

🔹 ۳. آسیب‌های ساختاری یا مکانیکی (Orthopedic Causes)

در برخی موارد، افتادگی پا به‌دلیل آسیب‌های مکانیکی یا تروماتیک در ناحیه پا یا ساق ایجاد می‌شود.

شایع‌ترین مثال‌ها:

• شکستگی استخوان فیبولا (استخوان بیرونی ساق) که باعث آسیب به عصب پرونئال می‌شود

• دررفتگی شدید زانو یا مچ پا

• آسیب مستقیم در اثر تصادف یا سقوط

• استفاده از گچ یا بریس‌های سفت بدون تنظیم درست

• فشار مزمن در ناحیه زانو یا ساق (به‌ویژه در افراد لاغر با کفش نامناسب)

در این نوع از فوت دراپ، آسیب فیزیکی و فشاری عامل اصلی است، نه بیماری عصبی.

۵. چگونه فوت دراپ تشخیص داده می‌شود؟

تشخیص افتادگی پا معمولاً با معاینه بالینی و بررسی حرکات مفصل مچ پا آغاز می‌شود.
پزشک در اولین گام از بیمار می‌خواهد پنجه پا را به سمت بالا خم کند. اگر این حرکت ممکن نباشد یا بسیار ضعیف انجام شود، فوت دراپ مطرح می‌شود.

سپس برای تعیین علت دقیق، ممکن است آزمایش‌های زیر انجام شود:

• الکترومیوگرافی (EMG): بررسی فعالیت الکتریکی عضلات

• نوار عصب (NCV): ارزیابی سرعت هدایت پیام عصبی

• MRI ستون فقرات یا ساق پا: برای شناسایی آسیب‌های دیسک یا بافتی

• آزمایش خون: جهت بررسی بیماری‌های متابولیک مانند دیابت یا پلی‌میوزیت

۶. درمان فوت دراپ

درمان بستگی به علت زمینه‌ای دارد، اما هدف در همه موارد، بازگرداندن حرکت، پیشگیری از دفورمیتی و بهبود کیفیت زندگی است.

🔹 ۱. درمان دارویی و فیزیوتراپی

اگر علت عصبی یا التهابی باشد، درمان دارویی شامل داروهای ضدالتهاب، مکمل‌های ویتامین B و در موارد خاص، تزریق استروئید یا بوتاکس است.

همزمان با دارو، فیزیوتراپی نقش بسیار مهمی دارد:

• تمرینات تقویتی برای عضلات جلوی ساق

• تمرینات تعادلی و کششی

• تحریک الکتریکی عضلات (Functional Electrical Stimulation – FES)

هدف فیزیوتراپی بازگرداندن حرکت طبیعی مچ پا و جلوگیری از کوتاهی تاندون‌هاست.

🔹 ۲. استفاده از ارتز یا بریس فوت دراپ

در بیشتر بیماران، بخصوص زمانی که درمان دارویی به‌تنهایی کافی نیست، از ارتز افتادگی پا (AFO یا Foot Drop Brace) استفاده می‌شود.

این وسیله‌ی سبک از جنس پلاستیک یا فیبرکربن است که در کف پا و پشت ساق قرار می‌گیرد و هنگام راه رفتن، پنجه‌ی پا را به بالا نگه می‌دارد.

📍 مدل‌های جدیدی مانند بریس فوت دراپ بوکسیا (Boxia Drop Foot Brace) که در ارتومکس عرضه می‌شوند،
از طراحی کشش الاستیکی و پد نرم استفاده می‌کنند تا هم سبک باشند و هم امکان پوشیدن با کفش طبی فراهم شود.

مزایای استفاده از بریس:

• بهبود الگوی راه رفتن (Gait Pattern)

• جلوگیری از زمین خوردن

• کاهش فشار روی زانو و لگن

• افزایش استقلال حرکتی بیمار

🔹 ۳. درمان‌های جراحی

در موارد پیشرفته که آسیب عصبی غیرقابل برگشت باشد، جراحی ممکن است لازم شود.
روش‌های جراحی شامل:

• انتقال تاندون (Tendon Transfer): انتقال یکی از تاندون‌های سالم پا به محل عضلات ازکارافتاده

• کاهش فشار روی عصب پرونئال در موارد فشاری

• کاشت تحریک‌کننده عصبی (Nerve Stimulator Implant)

این درمان‌ها معمولاً برای بیماران جوان‌تر یا افرادی با آسیب دائمی توصیه می‌شوند.

۷. نقش بریس در زندگی روزمره بیماران فوت دراپ

بریس‌های فوت دراپ نه‌تنها در راه رفتن بلکه در فعالیت‌های روزمره مثل بالا رفتن از پله، رانندگی یا ایستادن طولانی نیز کمک‌کننده هستند.
برخی مدل‌ها مانند بریس بوکسیا حتی قابل استفاده زیر شلوار هستند و به‌دلیل طراحی مینیمال، محدودیتی در پوشش یا تحرک ایجاد نمی‌کنند.

در ارتومکس، این بریس‌ها در چند نوع موجودند:

• • بریس کشی با قلاب جلوی کفش (Elastic AFO)

  • بریس فیبرکربن (Carbon AFO) برای بیماران فعال‌تر

  • بریس نرم نئوپرنی برای استفاده روزمره در خانه

هر بیمار پس از ارزیابی دقیق توسط ارتوتیست، نوع مناسب را انتخاب و تنظیم می‌کند.

۸. تمرینات پیشنهادی برای بیماران افتادگی پا

علاوه بر استفاده از بریس، انجام تمرینات خاص باعث تقویت عضلات ساق و بهبود کنترل حرکتی می‌شود.
چند تمرین ساده که فیزیوتراپیست‌ها توصیه می‌کنند:

1. بالا آوردن پنجه پا در حالت نشسته

2. حرکات کششی ساق و مچ پا با کش پلاستیکی

3. حرکت “الفبا با پا” (Alphabet Exercise): نوشتن حروف با پنجه پا در هوا

4. تمرین تعادل روی یک پا (با تکیه به دیوار)

این تمرینات باید روزانه و زیر نظر متخصص انجام شود.

۹. زندگی با فوت دراپ

زندگی با افتادگی پا ممکن است در ابتدا چالش‌برانگیز باشد، اما با درمان مناسب، اکثر بیماران می‌توانند زندگی کاملاً فعال و مستقل داشته باشند.
کلید موفقیت در درمان، تشخیص به‌موقع، فیزیوتراپی مداوم و استفاده منظم از بریس مناسب است.

📍 در ایران، کلینیک ارتومکس یکی از مراکز تخصصی ارائه‌ی بریس‌های فوت دراپ و خدمات فیت ارتوتیستی است.
در این مرکز، هر بیمار با توجه به شرایط عصبی، سن و سبک زندگی، بریس اختصاصی دریافت می‌کند.

جمع‌بندی

افتادگی پا یا فوت دراپ یک علامت عصبی–عضلانی است که در اثر آسیب به عصب پرونئال، ضعف عضلات ساق یا بیماری‌های عصبی ایجاد می‌شود.
این عارضه باعث می‌شود فرد نتواند پنجه پا را بالا بیاورد و دچار اختلال در راه رفتن شود.

سه علت اصلی فوت دراپ عبارت‌اند از:

1. آسیب‌های عصبی (مثل دیسک یا صدمه به عصب سیاتیک)

2. بیماری‌های عضلانی و نورولوژیک

3. آسیب‌های مکانیکی یا فشاری

درمان شامل فیزیوتراپی، دارو، و در بسیاری موارد استفاده از بریس افتادگی پا (AFO) است.

در ارتومکس (Ortomax)، بریس‌های تخصصی افتادگی پا با طراحی سبک، کش مقاوم و پد نرم عرضه می‌شوند تا بیماران بتوانند با اطمینان و آزادی کامل حرکت کنند.